Gazi Mustafa Kemal Atatürk’ün sonsuzluğa kavuşmasının 88. yılında yayımlanan değerlendirmede, laiklik ilkesinin Atatürk’ün halkçılık temelinde kurduğu modernleşme ve ulus-devlet anlayışının merkezinde olduğu belirtildi.
Metinde, laikliğin son yıllarda Türkiye’de yeterince gündeme gelmediği savunuldu. 1990’lı yıllardaki televizyon tartışmalarında kavramın çoğunlukla “Laiklik dinsizlik değildir” sözüyle açıklanmasının, anayasanın değiştirilemez hükümleri arasında yer alan bir ilkeyi dar bir çerçeveye sıkıştırdığı ifade edildi.
Değerlendirmede laikliğin, modern toplumların oluşum sürecinde aydınlanma hareketleri, değişen üretim ilişkileri, büyüyen kentler, hukuk devleti ve yasama organlarında burjuvazinin artan etkisiyle birlikte geliştiği aktarıldı.
Metin, Anglo-Sakson ülkelerindeki sekülarizm ile Fransız tipi laikliği birbirinden kesin biçimde ayıran yaklaşımlara itiraz etti. Britanya’daki 17. yüzyıl devrimleri ve Amerikan Devrimi’nin, Fransız Devrimi’nin aydınlanmacı karakterini etkilediği; bu tarihsel etkileşimin göz ardı edilmesinin kavramı anlamada kafa karışıklığı yarattığı kaydedildi.
Ülkelerin modernleşme süreçlerinde farklı dönüm noktaları bulunduğu belirtilirken, Anglo-Sakson örneğinin “evrim”, Fransız örneğinin “devrim” olarak keskin biçimde ayrılmasının anakronik olduğu savunuldu. Metinde ayrıca, bu ayrımın Edmund Burke’ün aydınlanma karşıtı tezlerindeki muhafazakâr ideolojik kurguyu hatırlattığı ifade edildi.
