HABAŞ'taki 19 işçi ölümü: Ön rapor yetersiz kontrolleri işaret etti
Gün boyu başka başlıklar öne çıkarken, 19 işçinin yaşamını yitirdiği HABAŞ patlamasına ilişkin ön raporun gösterdiği tablo gözden kaçmamalı. Çünkü rapor, yalnızca patlamanın nasıl gerçekleştiğini değil, güvenlik kontrollerindeki eksikleri de anlatıyor.
İzmir’in Aliağa ilçesindeki HABAŞ fabrikasında yaşanan patlamaya ilişkin bilirkişi ön raporu, suyun ergimiş metalle temasını olayın nedeni olarak gösteriyor. Rapora göre çelikhane bölümündeki ark ocağının soğutma panellerinde veya boru hatlarında meydana gelen sızıntı ya da yırtılma, suyun yaklaşık 1600 derece sıcaklıktaki sıvı çeliğe karışmasına yol açtı. Suyun buharlaşıp genleşmesiyle oluşan basınç dalgası, sıvı metalin çevreye saçılmasına neden oldu. Bu teknik zincirin sonunda 19 işçi yaşamını yitirdi.
Bu, rapordaki en sarsıcı bilginin yalnızca yüksek sıcaklık ya da patlamanın fiziksel mekanizması olmadığı anlamına geliyor. Ön raporda soğutma devresindeki metal yorgunluğu, korozyon ve aşınmaların zamanında tespit edilemediği belirtiliyor. Periyodik kontrollerin ve tahribatsız muayene testlerinin yetersiz kaldığı da raporda yer alıyor. Başka bir deyişle, incelemenin odağında yalnızca olay anı değil, tehlikenin önceden fark edilmesini sağlayacak denetim süreçleri de bulunuyor.
Bu ayrım önemli; çünkü bir patlamanın nasıl meydana geldiğini açıklamak, tek başına sorumlulukların kimde olduğunu ortaya koymuyor. Haberde aktarılan rapor bir ön rapor ve sızıntının kaynağını açıklamıyor. Dolayısıyla eldeki bulgularla kesin bir sorumlu ilan etmek mümkün değil. Ancak kaynağın henüz belirlenmemiş olması, yetersiz kontrollerle ilgili bulguların önemini azaltmıyor; tersine, nihai incelemede yanıtlanması gereken soruları belirginleştiriyor.
Örneğin soğutma sistemindeki yıpranma hangi aşamada ve hangi kontrollerle tespit edilebilirdi? Periyodik denetimlerin ve tahribatsız muayenelerin yetersiz olduğu değerlendirmesi hangi eksikliklere dayanıyor? Sızıntının ortaya çıkışını ve sürmesini önleyebilecek süreçler nasıl işledi? Ön rapor bu soruların tüm yanıtlarını vermiyor; fakat işaret ettiği başlıklar, soruşturmanın yalnızca patlamanın gerçekleştiği noktada kalmaması gerektiğini gösteriyor.
Burada kamuoyunun gözetmesi gereken şey, teknik bir raporun birkaç terime indirgenmemesi. “Metal yorgunluğu”, “korozyon” ve “aşınma” ifadeleri, raporda zamanında tespit edilemediği belirtilen riskleri tarif ediyor; “yetersiz kontroller” değerlendirmesi ise denetim uygulamalarının ayrıca incelenmesini gerektiriyor. Bunların her biri, işyerindeki güvenliğin kâğıt üzerindeki kurallardan ibaret olup olmadığını sorgulatıyor. Yanıtlar, raporun tamamı ve soruşturmanın ilerleyişiyle netleşecek.
On dokuz kişinin hayatını kaybettiği bir olayda hesap verebilirlik, yalnızca patlamanın nedenini açıklamak değil; tehlikenin önlenmesi için hangi kontrollerin yapıldığını ve eksiklerin neden giderilemediğini de ortaya koymaktır. Ön rapor henüz son söz değil; sızıntının kaynağı da açıklanmış değil. Fakat denetim ve muayene yetersizliği bulgusu, bu dosyanın neden manşette kalması gerektiğini şimdiden anlatıyor: Çünkü mesele tek bir fabrikanın içindeki teknik arızadan ibaret değil, işçilerin güvenliğini sağlayan süreçlerin nasıl işlediği.
Bu köşe, Odak Manşet yazı işlerinin gün içinde yayımlanan haberlere dayanan değerlendirmesidir; haberlerde yer almayan bilgi içermez.

